foto1

Nieuws

Lutheranisme in Nederland anno 2017

Bijdrage van Theo van Driel op 31 oktober 2017 tijdens het bezoek van de werkgroep STIOC aan Gera (Duitsland)

Van 1798 tot 1952 kende Nederland twee Lutherse kerkgenootschappen. In dat jaar verenigden zij zich weer tot de Evangelisch Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden. Terwijl het Gereformeerd protestantisme nog roerige tijden beleefde door twee kerkscheuringen voelden Lutheranen de noodzaak tot éénwording. Zo gemakkelijk ging dat niet bij de fusie met de Hervormden en Gereformeerden in 2004. Niet alleen bij de beide andere fusiepartners, ook bij de Lutheranen dreigde een scheuring, die hen dankzij veel wijsheid en tact bespaard werd. Maar net als elders in West – Europa heeft de Protestantse Kerk met een enorme terugloop te kampen. Inmiddels zijn we 13 jaar verder en heeft de Protestantse Kerk van Nederland haar tienjarig bestaan gevierd en maakt plannen voor de komende tien jaar onder de titel: Kerk 2025 – Waar een Woord is, is een weg.

De gefuseerde kerk legt de nadruk op de missionaire kerk, op present zijn in de samenleving en zoekt daarvoor nieuwe vormen van kerk zijn. Plaatselijke gemeenten kunnen daarbij aanhaken. De Evangelisch – Lutherse Gemeente van Apeldoorn is bijvoorbeeld bezig met het project “Zorgzame Kerk”, wat de nadruk legt op het omzien naar en gastvrijheid voor bewoners uit de buurt van de kerk. Dat doet ze bijvoorbeeld door de kerk doordeweeks open te stellen voor de buurtbewoners. Door contact te onderhouden met zorgcentra en hulpverlenende instanties probeert ze de noden van de wijk op het spoor te komen en te bezien waar ze een helpende hand toe kan steken. Een ander speerpunt is de “Groene Kerk”, waar de nadruk ligt op de duurzaamheid van het kerkgebouw en haar gemeenteleden in samenwerking met de wijk waarin ze ligt. Door duurzame energie in te kopen en energie te besparen kan de kerk bijdragen aan een beter milieu. Daarnaast kan het afval scheiden en duurzame koffie en thee schenken. Gemeenteleden en wijkbewoners worden opgeroepen om dat voorbeeld te volgen. Ook met deze maatschappelijke kant is Apeldoorn bezig.

De leiding van de Protestantse Kerk berust bij de Generale Synode, waarvan vooral de scriba de kerk naar buiten vertegenwoordigd, zoals dat voorheen ook bij de Hervormde Kerk gebruikelijk was. Lutheranen hebben binnen die Synode een eigen status, want zij kennen nog een eigen Evangelische Lutherse Synode.

De Evangelisch-lutherse synode is een verankering voor de lutheranen in de Protestantse Kerk, en een adviesorgaan voor de synode van de Protestantse Kerk. De kerkorde geeft de lutherse synode een aantal taken waarvan de belangrijkste zijn:

• bewaren en aan de gehele kerk dienstbaar maken van de lutherse traditie;

• leiding geven aan en ondersteunen van het leven en werken van de evangelisch lutherse gemeenten en het ondersteunen van de lutherse inbreng in gefuseerde gemeenten (na de vereniging zijn gemeenten vrij om lokaal of regionaal te fuseren, samen te werken of zelfstandig te blijven);

• onderhouden van de relatie van de kerk met de Lutherse Wereld Federatie (LWF). De Protestantse Kerk is lid van de LWF die in Genève zetelt en waar wereldwijd bijna 68,5 miljoen Lutheranen via hun kerken aan verbonden zijn.

De president van de Lutherse synode wordt in de buitenlandse contacten als de bisschop van de Lutheranen gezien. Tot de taak van de president van de Lutherse synode hoort ook het ordineren van een predikant. Daarmee wordt meteen het accentverschil duidelijk met andere protestanten, zeker waar het de ambtsopvatting betreft. Zo was er een felle discussie in de protestantse synode over de benaming van de regio predikant. In de eerste aanzet had de scriba daarvoor de benaming “bisschop” gekozen, wat verworpen werd door de leden. En terwijl de protestanten druk discussieerden over de vraag of ook niet – geordineerde mannen en vrouwen sacramentsbevoegdheid mogen krijgen, blijven Lutheranen vasthouden aan de president die een predikant ordineert.

In de vele nota's en brieven die binnen de Protestantse Kerk verschenen over het ambt gaat het vooral over de predikant. Maar de positie van diaken blijft daarin onderbelicht, wat zowel uit maatschappelijk als oecumenisch perspectief te betreuren valt. Mijns inziens is juist de diaken de vooruitgeschoven post/persoon van de kerk in de samenleving en de bruggenbouwer naar andere kerken. Terecht stellen Duitse Lutheranen aan mij niet alleen de vraag met welke gemeente, maar ook aan welke instelling ik verbonden ben. Het zou interessant kunnen zijn om in één van de volgende oecumenische internationale ontmoetingen aandacht te besteden aan het diaconaat in onze kerken.

Even terug naar de praktijk, waarbij we zien dat de Nederlandse Lutherse kerken in haar liturgische beleving net iets hoog – kerkelijker (katholieker?) zijn dan hun protestantse zustergemeenten. Maar haar identiteit wordt heel verschillend beleefd. In Apeldoorn vormt de Lutherse Gemeente een zelfstandige gemeente, maar is zij waarnemer in het College van Diakenen, de Algemene Kerkenraad en de Werkgemeenschap van predikanten van de Protestantse Gemeente. Toch beleeft ze haar positie blijkens haar Beleidsplan als staande tussen Catholica en Reformatie in. De Lutherse Gemeente van Arnhem ziet haar positie ook zo, maar heeft in de praktijk veel meer de aansluiting gezocht bij de Oud – Katholieken, in wiens gebouw men nu ook viert en waar men ook samen activiteiten mee ontplooit.

Er zijn Lutherse Gemeenten, die een wijkgemeente vormen van de Protestantse Kerk ter plaatse en gemeenten die daar helemaal in opgaan. Een enkele gemeente is zo sterk bezig met de eigen identiteit dat de band met andere Lutheranen belangrijker is dan met de zustergemeenten in de eigen woonplaats. En wat het laatste betreft: zodra een Lutheraan een mede – Lutheraan ontmoet is dat toch net een beetje meer familie. De sluiting van het Lutherse kerkgebouw in Arnhem raakte Apeldoorn en Zutphen meer dan de sluiting van een willekeurige protestantse wijkkerk.

De landelijke Lutherse diakendag, vrouwendagen en andere ontmoetingsdagen van Lutheranen of het bezoek van een groep Lutherse jongeren uit Hamburg of Kessin voelt net iets dichter bij als familie dan de leden van een andere kerk. Dat is denk ik eigen aan de kleinheid van het getal in ons land, waarbij dat aantal nog maar net boven de 10.000 uitkomt en waar de beleving van een wereldkerk door Lutheranen sterker wordt gevoeld dan de verbondenheid met de Protestantse Kerk van Nederland.

Copyright © 2018, RvkArnhem